Moeders, dochters en de heksenhysterie in Roermond
In de winter van 1613 voltrok zich in Roermond een gitzwart scenario. Binnen één jaar tijd werden tientallen vrouwen (en een enkele man) beschuldigd van toverij en naar de brandstapel gesleurd. Madam Elisabeth, handlezeres en organisator van de Heksentours in Roermond, duikt voor ons in een angstaanjagend fenomeen uit die tijd: 'erfhekserij'. Want rond 1600 geloofde men dat het 'duivelswerk' overdraagbaar was van moeder op dochter.
De angst voor de oerkracht
Erfheksen maakten destijds maar liefst twintig procent uit van het totale aantal slachtoffers van de heksenhysterie. Families werden compleet uit elkaar gerukt. Op een miserabele maandag, 2 december 1613, eindigden Trincken Puijs en haar dochter Merrijken van Monffert samen op de brandstapel. Een maand eerder had de zus van mede-slachtoffer Leonard Esschers al hetzelfde lot ondergaan. Als een familienaam eenmaal besmet was, was de rest van de familie vaak ook gedoemd.
Maar waar kwam die immense angst voor moeders en dochters vandaan? Het antwoord ligt besloten in de oerkracht van de geboorte. In die tijd was een bevalling een pure, vrouwelijke en sociale aangelegenheid. Moeders hielpen hun dochters en gaven eeuwenoude kennis over geboorte, kruiden en vrouwelijk welzijn aan elkaar door.
De frustratie van de incels
De celibataire heren die destijds de inktzwarte handleiding voor de heksenvervolging schreven, de beruchte Heksenhamer (Malleus Maleficarum), keken vol frustratie en onbegrip naar deze vrouwelijke wijsheid. Vandaag de dag zouden we deze inquisiteurs waarschijnlijk 'incels' noemen.
Onverklaarbare zaken zoals stilgeboortes, postnatale depressies of kindersterfte werden door hen gretig overgoten met een saus van duivelswerk. Het werd het ultieme recept voor femicide. Uit pure angst van de mannelijke machthebbers ontstonden er strenge wetten en regels om vrouwen te controleren. Zo mocht er plotseling nog maar één beëdigde vroedvrouw in de stad werken, die een contract moest tekenen om 'erfhekserij' preventief de kop in te drukken.
"We hebben nog wat ruimte en wijsheden terug te veroveren. Zelfs anno nu."
De parallel met nu
Hoewel de brandstapels al eeuwen gedoofd zijn, laat Madam Elisabeth zien dat de sporen van deze geschiedenis nog altijd voelbaar zijn. Want kijken we tegenwoordig echt zo heel anders naar het vrouwenlichaam binnen de moderne geneeskunst?
Neem de anticonceptiepil voor mannen: deze is al lang uitgevonden, maar wegens de milde bijwerkingen nooit op de markt gebracht. Ondertussen slikken vrouwen al decennia een pil met gelijke, zo niet veel heftigere bijwerkingen. De conclusie is helder: we hebben als vrouwen nog altijd een hoop terrein en wijsheid terug te veroveren.
Het volledige artikel van Madam Elisabeth was eerder te lezen in Wild Wisdom Magazine editie 19. Benieuwd naar de duistere geschiedenis van Roermond? Loop een keer mee met haar Heksentoer! Kijk voor data en info op madamelisabeth.nl.
